<< powrót

Nie od razu u pracodawcy powstaje związek zawodowy

Do zorganizowania związków zawodowych w firmie wystarczy tylko 10 osób. Dlatego każdemu pracodawcy przyda się znajomość przepisów dotyczących ich tworzenia i funkcjonowania

Z pewnością wielu pracodawców przyzna, że łatwiej byłoby im funkcjonować, gdyby nie obecność związkowców w firmie Tam jednak, gdzie są, mobilizują szefa do przestrzegania przepisów dotyczących zatrudnienia.

Gdzie przepisy

Związki zawodowe to dobrowolne i samorządne organizacje pracowników, które powołano do reprezentowania i obrony ich praw, interesów zawodowych i socjalnych. Są samodzielnymi podmiotami prawa, a ich organizacja określona jest w statutach. Gwarancje tworzenia związków wynikają z art. 2 konwencji nr 87 Międzynarodowej Organizacji Pracy (DzU z 1958 r. nr 29, poz. 125). Pracownikom przyznano prawo do ich tworzenia według swojego uznania, bez konieczności uzyskania uprzedniego zezwolenia. W Polsce uprawnienia organizacji związkowych wynikają głównie z ustawy z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (DzU z 2001 r. nr 79, poz. 854 ze zm., dalej ustawa o zz).

Kto może należeć do związku

Pracodawcy muszą pamiętać, że do związku zawodowego mogą należeć:

Tylko jednak pracownicy, członkowie rolniczych spółdzielni produkcyjnych oraz osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej mogą utworzyć związek zawodowy. Pozostali mają prawo jedynie wstąpić do już działających organizacji związkowych.

Ważny statut organizacji

Związki zawodowe są samorządne organizacyjnie oraz majątkowo, co wynika z art. 9 ustawy o zz. Stanowi on, że statuty oraz uchwały związkowe określają swobodnie struktury organizacyjne związków. Zobowiązania majątkowe mogą podejmować tylko statutowe organy struktur związkowych mających osobowość prawną.

Związki samodzielnie ustalają własne struktury wewnątrzorganizacyjne. W praktyce najczęściej spotyka się trzy organy związkowe:

Także ze statutu związku o rozbudowanej strukturze ponad zakładowej będzie wynikało, w jaki sposób powinna powstać kolejna struktura zakładowa wchodząca w jego skład.

PRZYKŁAD

Ze statutu NSZZ "Solidarność" wynika, że pracownicy, którzy chcą utworzyć u pracodawcy organizację zakładową NSZZ "Solidarność", powinni najpierw utworzyć tymczasową komisję zakładową. Jej zadaniem jest z kolei doprowadzenie do zarejestrowania organizacji zakładowej przez zarząd regionu. Po rejestracji komisja tymczasowa pełni jeszcze rolę komisji zakładowej, ale tylko do czasu wyboru statutowych władz tej organizacji. Ich wybory powinny zostać przeprowadzone w ciągu trzech miesięcy od zarejestrowania organizacji w zarządzie regionu. Ze statutów i uchwał związkowych wynikają także zasady członkostwa w związku oraz sprawowania funkcji związkowych (art. 10 ustawy o zz). Również sam związek podejmuje decyzje o statusie organizacyjnym swoich członków (chodzi tutaj głównie o zasady nabywania i utraty członkostwa w związku, zasady wyboru władz związkowych oraz prawa i obowiązki jego członków).

Statuty lub uchwały związkowe powinny określać przede wszystkim prawo członków związku do udziału w walnym zgromadzeniu, czynne i bierne prawo wyborcze do organów władz związku, prawo do udziału w akcjach organizacji oraz ewentualnie uprawnienia do korzystania z pomocy finansowej (np. zapomogi), pomocy prawnej czy ze sprzętu i pomieszczeń organizacji.

Z zasady samorządności związków zawodowych wynika także możliwość przystępowania przez związki do zrzeszeń związków (federacji i konfederacji) oraz organizacji międzynarodowych (art. 11 ustawy o zz).

Zakładowy czy międzyzakładowy

Nie każdy zarejestrowany związek będzie mógł korzystać z uprawnień zagwarantowanych mu przez ustawę o zz. Aby być pełnoprawnym związkiem, musi on mieć status zakładowej lub międzyzakładowej organizacji związkowej.

Uprawnienia zakładowej organizacji związkowej (art. 25 1 ustawy o zz) przysługują tylko tej, która zrzesza minimum 10 członków będących:

Natomiast międzyzakładowa organizacja związkowa to taka, która zrzesza pracowników zatrudnionych przez kilku pracodawców. Zgodnie z art. 34 ustawy o zz międzyzakładowa organizacja korzysta z uprawnień zakładowej organizacji związkowej określonych w art. 26 - 33 1 ustawy o zz. Rozstrzygając jednak, czy dana organizacja międzyzakładowa może korzystać ze swoich uprawnień, sprawdza się tylko, czy zrzesza 10 członków będących pracownikami lub osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy o pracę nakładczą u wszystkich pracodawców objętych jej działaniem.

PRZYKŁAD

Międzyzakładowa organizacja związkowa obejmuje swoim działaniem trzech pracodawców z branży budowlanej położonych w jednej miejscowości. U jednego z nich zrzesza 20 pracowników, u drugiego 8, a u trzeciego tylko 5. Organizacja ta może jednak korzystać ze wszystkich uprawnień u każdego z pracodawców, gdyż łącznie ma 33 pracowników, a więc dużo więcej niż 10 osób będących pracownikami.

Działalność gospodarcza

Związek zawodowy może prowadzić działalność gospodarczą na zasadach ogólnych wynikających z ustawy o swobodzie działalności gospodarczej (art. 24 ustawy o zz). Jednak celem takiej działalności musi być realizacja zadań statutowych, a dochodu z niej nie można podzielić między członków. Związki zawodowe prowadzące działalność gospodarczą korzystają ze zwolnień podatkowych na zasadach takich jak stowarzyszenia.

Uwaga! Związek zawodowy nie może podejmować działalności gospodarczej służącej jako źródło dochodów dla jego członków (wyrok NSA z 14 października 1997 r., II SA 193/97).

Kogo reprezentuje związek

Pracodawcy muszą też pamiętać, że inny jest zakres reprezentacji przez związki zawodowe w sprawach zbiorowych, a inny w sprawach indywidualnych.

Z art. 7 ustawy o zz wynika bowiem, że w sprawach zbiorowych związki zawodowe reprezentują wszystkich pracowników, niezależnie od ich przynależności związkowej. Natomiast w sprawach indywidualnych wynikających ze stosunku pracy związek reprezentuje prawa i interesy wyłącznie swoich członków, a jedynie na wniosek pracownika niezrzeszonego związek może się podjąć jego obrony wobec pracodawcy.

W takiej sytuacji decyzja należy tylko do władz związku, a przepisy nie określają żadnych kryteriów podjęcia się obrony. Organizacja może więc jej odmówić, nie podając nawet uzasadnienia, i nie wolno jej z tego zrobić żadnego zarzutu.